Inhoudsopgave

Wakkertemeditatie

Elementaire meditatie van wakkerte

Meditatie

Dit is de meest elementaire vorm van meditatie die ik ken. Het bestaat er eigenlijk alleen maar uit dat je aanwezig bent bij alles wat gebeurd. Zeer simpel. Iedereen kan het. En de effecten zijn verrassend verstrekkend.

Om te beginnen een paar woorden over meditatie. Voor Zijnsoriëntatie is meditatie een contact positie. Het gaat niet om het vinden van ontspanning, hoewel je er zeer ontspannen van kunt worden. Het gaat niet om het herstellen van een drukke dag. Het gaat ook niet om het opbouwen van concentratie, hoewel je je wel gemakkelijker kunt concentreren naarmate je meer op je gemak bent met de meditatie. Het is dus een contact positie. Contact maken met wat is, precies zoals het is. Meer poëtisch kun je zeggen dat je "rust in het hart van de dingen".

Opmerking (1 maart 2006): in onderstaande tekst haal ik de presentie fase (oplettendheid) en de non-duale fase uit een andere meditatie door elkaar. Dus zoals de meditatie hier beschreven staat is ze uitgebreider dan alleen maar wakkerte.

Er zitten twee fasen in deze meditatie:

Wakkerte: op zo’n manier aanwezig blijven bij de sensaties dat je los blijft van de betovering van de bewustzijnsinhouden. Normaal verliezen wij ons in wat we waarnemen en wat we daar vervolgens allemaal van vinden of wat we er mee kunnen doen. In deze fase blijf je bij de simpele constatering dat je iets waargenomen hebt. Dus bij denken, zien, horen, voelen. Meer niet. Je gaat dus niet verder in op wat je denkt, ziet, hoort of voelt.

Presentie: rusten in Zijn, je eigen psyche achterlatend. Elke fixatie of neigingen tot aangenaam of onaangenaam vinden achterlatend. Er is alleen open gewaarzijn waarin alles direct gekend wordt als manifestaties van bewustzijn zelf.

Wakkerte is differentiatie van je psyche, presentie is opgaan in het Zijn zelf. Wakkerte is niet afgeleid zijn, presentie is gewaarzijn van alles wat is, zonder dat er een subject is dat afgeleid kan worden. Je bent dan helemaal aanwezig, in contact met binnen en buiten, probleemloos, je hebt jezelf achtergelaten, of beter gezegd, je blijkt geen zelf te hebben die je achter kunt laten. Je rust in de grote Geest. Je essentie blijkt puur gewaarzijn te zijn.

Stappen in de structuur

1. Houding. We besteden eerst aandacht aan je fysieke houding.

1. Zit ontspannen op een stoel of meditatiekussen. Rust volledig in het contactvlak met de vloer. Merk op hoe je jezelf vaak nog subtiel wegtrekt van de vloer. 
2. Je rug is ontspannen rechtop en rijst met een soepele lijn van je stuit tot aan je kruin. Hierdoor kan energie vrij stromen tussen je onderlichaam en de rest van je lichaam.
3. Je schouders zijn ontspannen en je armen vallen langs je lijf naar beneden. De handpalmen liggen naar beneden gekeerd op de knieën.
4. Je hoofd buigt nauwelijks merkbaar naar voren en je kin is licht naar je borst. Dit effect kun je bereiden door je voor te stellen dat er een koortje aan je kruin zit en dat je daar iets naar boven getrokken wordt. Merk dan dat je kin vanzelf iets naar je borst gaat en je nek langer wordt en zich ontspant. 
5. Je mond is iets open en je ademt door je mond en neus tegelijkertijd.
6. Je tong is licht gekruld en de punt van je tong zit zachtjes tegen je gehemelte aan.
7. Je ogen zijn open en liggen met zachte blik zo'n 1½ tot 2 meter voor je op de grond. Deze meditatie is noch naar binnen noch naar buiten gericht. Dat benadruk je met je ogen. Ze zijn niet gesloten met je blik naar binnen. Ze zijn niet wijd open met je aandacht naar buiten. Je ogen rusten 'tussen' binnen en buiten. Beiden zijn even belangrijk.

2. Tijdens de meditatie kun je met deze houding spelen. Trek bijvoorbeeld eens een hole rug en dan een bolle. Of trek je schouders op en laat ze dan ontspannen weer zakken. Je kunt ook je ogen eens hard laten worden en vervolgens naar binnen gekeerd. 
3. Aandacht. Je hebt je aandacht op je uitademing. Niet je volledige aandacht, maar ongeveer een kwart. Er wordt ook wel gezegd dat je met je aandacht je adem als het naar buiten gaat even aanraakt. Je uitademing is een speeltje van je geest. Het is een heel ontspannen en oordeelloze aandacht. Bij de inademing is de aandacht vrij. Er is dan geen instructie. Je laat je aandacht helemaal vrij.
4. Niet corrigeren. En dan komen er gedachten en gevoelens. Keur ze niet af, houdt ze niet vast, zoek ze niet op. Ga er niet op in, houdt ze niet tegen en loop er niet mee weg. Wees je bewust dat ze er zijn. Je kunt bijvoorbeeld zacht tegen jezelf zeggen: "denken", of "voelen". Er zullen ook geluiden en geuren langskomen. Benoem het en laat weer van zichzelf zijn. Laat de gedachten eenvoudig zichzelf denken en richt je aandacht weer op de uitademing, zonder jezelf te veroordelen of schouderklopjes te geven. Wat je kan ervaren zijn zaken als: rust, ontspanning, hitte, losheid, blijdschap, straling, irritatie, ongeduld. Ook dat zijn verschijnselen. Je grijpt er niet naar, je duwt ze niet weg en je negeert ze ook niet.
5. Presentie. Laat de aandacht op de ademhaling los en laat je aandacht panoramisch worden, alom aanwezig. Rust in het gewaarzijn zelf, helemaal open, niets fixeren.

Opmerkingen

Als je de wakkerte fase regelmatig beoefende, dan blijkt dan dat er een rust aanwezig is binnen in die hele kakofonie van commentaren in je hoofd. Je blijkt ruimer dan je gedachten en gevoelens. Deze rust is niet aangetast door de drukte. Het brengt je geest thuis, liefdevol, ongekunsteld aanwezig bij alles wat is. Je raakt dan bevriend met jezelf.

Een van de belangrijkste ontdekkingen die je bij meditatie kunt doen is zien hoe je voortdurend op de vlucht slaat voor het nu. Dat je voortdurend vermijdt hier te zijn zoals je bent. Dat is geen probleem, als je het alleen maar ziet.¹

De fase van aandacht maakt dat je nauwkeurig kunt zien wat je doet. Maar als je alleen nauwkeurigheid hebt, dan kan dat ook hard, doelgericht of ascetisch worden. Het is in de fase van niet-corrigeren dat je mildheid bij jezelf kunt ontdekken en deze langzaam kunt uitbreiden. Deze nauwkeurigheid en mildheid samen leiden tot de openheid waarin je de gedachten kunt loslaten. Je leert zo wat het betekent om voorbij te gaan aan je eigen beperkte blik op de dingen. Als je leert loslaten, zonder te corrigeren, dan kun je zien dat de wereld weidser, groter en mooier is dan ze lijkt vanuit je eigen overtuigingen.²

De Boeddhistische term voor bovenstaande meditatie is shamatha-vipashyana. Shamatha is het wakkerte aspect en vipashyana is de presentie, alles herkennen als een verlichte vorm zonder het gepuzzel van de conceptuele geest. Een overzicht van de mogelijke stadia van wakkerte vind je hier (negen richtlijnen om je verstand tot rust te brengen).³

Literatuur

Meerdere boeken. O.a.:

Liefde en compassie, Pema Chödrön, 2002. (1: citaat van blz 13; 2: hoofdstuk 4; 3: hoofdstuk 10).

Dit is het begin, Pema Chödrön, 1995.

Tibetaanse ontspanning – Kum Nye, Tarthang Tulku, 2005.

Handboek Zijnsoriëntatie, Hans Knibbe, 2001.

Laatste wijziging: 1 maart 2006.
Copyright © 2004-2006, Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.
Postbus 15656, 1001ND Amsterdam. Tel: 020-4708857, www.dezilverster.nl, .
De algemene voorwaarden, vrijwaring van aansprakelijkheid en privacy verklaring zijn van toepassing.