Inhoudsopgave

Tonglen

Beoefening van mededogen voor jezelf en anderen

Een meditatie en visualisatie structuur

Inleiding

We zijn gewend om pijn weg te willen hebben en genot of iets aangenaams te willen innemen. Dat is een normale reactie van onze biologische wortels. Als we dat niet zouden doen, dan zouden we als organisme niet overleven. We zouden ons voortdurend branden aan kachels en met gemak bedorven voedsel eten. Dit zinvolle biologische principe passen we ook toe bij gevoelsmatige zaken. Bij angst, boosheid, blijdschap en dergelijke. Ook dat is ontwikkelingspsychologisch te snappen. Alleen zijn wij nu volwassen geworden. En dan is terugtrekken of ontwijken helemaal niet meer zo'n noodzakelijke reactie. Het blijkt dat we, als volwassene, heel goed aanwezig kunnen blijven bij wat we als pijnlijk ervaren, zowel fysiek als emotioneel. En als we niet weglopen de pijnlijke aspecten van het leven dan blijkt dat we daar liefdevol, wijs en stevig van worden. Het is zeer geschikt om vriendschap te sluiten met jezelf en de wereld om je heen. En deze vriendschap geldt niet een ideaal zelf, of een ideale wereld, maar geldt 'jij' precies zoals je bent, met alle onaffe en rauwe stukjes erbij.

Stappen in de structuur (1)

Kort gezegd is tonglen het innemen van pijn en uitstralen van liefde, gekoppeld aan de ademhaling.

1. Afstemming: Tonglen start vanuit de open staat, of tenminste vanuit onze herinnering aan de liefdevolle vreugde van de openheid. Dit kun je doen door te starten vanuit een meditatie waarin je hebt afgestemd op de openheid. Laat een beeld opkomen van de Gestalte. Maak contact met overvloed van de Gestalte, een bron van geven. Stel je voor dat de Gestalte naast je of achter je komt staan.
2. Liefde: Laat een beeld opkomen van een situatie waarin iemand liefdevolle zorg voor jou heeft gehad. Je kunt een situatie nemen met je ouders of met iemand anders die liefdevol voor je was. Laat je raken door deze zorg. Laat de liefde en warmte die bij jou wakker geworden is uitgaan naar de ander.
3. Opnemen en uitzenden: Neem het beeld voor je van iemand die lijdt. Neem een situatie waarin je iemand waar je van houdt ziet lijden. Dat kan fysiek, emotioneel of spiritueel zijn. Stem je dan af op de hartkwaliteit van de Gestalte. Op elke inademing adem je dan het lijden (zoals pijn, angst, razernij) in. Je opent echt heel je hart, je opent je volledig en zonder terughoudendheid voor de pijnlijkheid. En bij elke uitademing stel je voor dat er ruimte, liefde, vrolijkheid of en bos bloemen in je adem zit en die stuur je naar de persoon in kwestie. Laat een gebaar ontstaan bij de in- en uitademing. Het gaat erom dat je het lijden levensecht kunt ervaren. Als je het te moeilijk vind, stem je dan weer af op de Gestalte die bij je aanwezig is. Mocht het inademen en uitademen te lastig zijn, bijvoorbeeld omdat het te snel voor je gaat, laat dat dan los, of gebruik steeds een hele ademhaling voor het opnemen en uitzenden.
4. Uitbreiden: Je zit ontspannen en afgestemd op de Gestalte. Je bent als Gestalte ontspannen aanwezig bij de situatie en de persoon die lijdt, je laat dat lijden helemaal waar zijn, zonder dat het lijden een millimeter anders moet. Zie de ander en waardeer hem/haar precies zoals hij/zij is. Van hieruit breid je de wens om verlichting te geven uit naar iedereen die lijdt.
5. Laat elk beeld los, laat je aandacht panoramisch worden en rust in de openheid, in de herkenning van de perfectie van alles.

Aanwijzingen

Neem vooral voldoende tijd voor de eerste stap (de afstemming) en met stap 3 (opnemen en uitzenden). Dus ga niet te snel naar het gevoel van uitbreiden toe voordat je het specifieke lijden helemaal ervaren hebt. De structuur werkt het beste als je een situatie neemt die ook echt bestaat of bestaan heeft. Maak je niet druk over wat lijden is. Start met wat jij als lijden ervaart. Om tonglen te kunnen doen, hoef je alleen maar verdriet en geluk te hebben ervaren, al was het maar één seconde.

Je kunt ook een situatie nemen die voor jouw pijnlijk was, dus waar jij (denkt dat je) onrecht bent aangedaan (structuur 2). Je kunt ook tonglen doen voor de mensen die jij onrecht hebt aangedaan, door boos uit te vallen of onredelijk te zijn of erger.

Daarna kun je de kring van mensen die lijdt verbreden en bijvoorbeeld slachtoffers van een misdrijf of van oorlog nemen (sla de krant maar open, die zijn er genoeg). Neem daarna ook de daders mee in je beoefening. Zo kun je de kring van mensen uitbreiden naar alle mensen en uiteindelijke alle levende wezens. Doe dat echter niet te snel, want het is veel gemakkelijker om je hart te 'openen' voor lijden dat ver weg is, dan voor het lijden dat je van dichtbij kent. 

Stappen in de structuur (2)

Dit is een structuur om tonglen met jezelf te doen. Stap 3 wordt dan vervangen door: Neem een situatie waarin je jezelf ziet lijden. Neem een situatie die relationeel is, dus er is iemand anders in het spel die je onrecht aandoet of die je niet uit kunt staan of waar je razend op wordt. Op de inademing adem je dan het lijden (zoals pijn, angst, razernij) in. Je opent echt heel je hart, je opent je volledig en zonder terughoudendheid voor de pijnlijkheid. Je kunt tegen jezelf zoiets zeggen van: "kom maar binnen, ik ben bereid, raak me, eet me maar op". En dan op de uitademing stel je voor dat er ruimte en liefde in je adem zit en die stuur je naar de persoon in kwestie. Het gaat erom dat je niet probeert de ander te veranderen. Dus je stuurt liefde en de ander blijft wie hij/zij is. Dit is geen truc om het lijden zelf ongedaan te maken.

Theorie

Tonglen heeft effect op meerdere niveaus.

Non-duaal niveau

Op absoluut (non-duaal) niveau kun je zeggen dat goed en kwaad naast elkaar bestaan. Het zijn in feite geen tegendelen. Je kunt zeggen dat alles wat gebeurt 'leeg' is van de kwaliteit goed of kwaad. Tonglen laat je je hart openen voor deze diepe realisatie. Een kort voorbeeld is Piet Hein, onze nationale held die de zilvervloot van de Spanjaarden afpakte tijdens 80-jarige oorlog. Voor Spanje was 'onze held' natuurlijk een terrorist. Door deze realisatie van 'leegte' kunnen we aanwezig blijven bij wat er is en de werkelijkheid voor zichzelf laten spreken. Je hoeft je dan niet af te sluiten voor welke ervaring dan ook.

De beoefening van tonglen verwijst ook naar de inherente verbondenheid van alle verschijnselen. Het specifieke lijden van stap 3 is en opstapje om tot begrip te komen van het universele lijden van alle mensen (en dieren). We erkennen dat relatie gegeven is en dat het lijden van anderen ook onze pijn is. Dat haalt ons uit onze afgescheidenheid. 

Gestalte niveau

Het feit dat wij pijn kunnen voelen, dat anderen ons kunnen raken, betekent dat wij gevoelig zijn en kunnen lief hebben. Dat geldt ook voor die momenten dat je merkt dat je verstijfd of iets heftig afkeurt. Deze raakbaarheid of kwetsbaarheid geeft aan dat we in essentie liefdevol zijn. Tonglen laat ons contact maken met dit aspect in ons en laat illusie van ons pantser, ons ego, wegvallen. We blijken veel ruimer te zijn dan we dachten. Eigenlijk is elke gelegenheid waarbij je je irriteert of jezelf pantsert een gelegenheid om tonglen te beoefenen. Dus als je je ergert aan je collega of aan je vrouw of aan een politicus, bedenk dat dan dit een gelegenheid is om je hart te openen en dat toe te staan waar je van weg wilt. Bedenk dat je er niets mee wint door terug te schelden of andere vervelende dingen te doen. En dan blijkt dat er een lichtheid en liefde vrij komt, die ongekend is. Het wil overigens niet zeggen dat je het maar overal mee eens hoeft te zijn. En ook de pijnlijkheid of ergernis zal er niet minder van worden! Alleen door er bij aanwezig te blijven en er niet zo krampachtig mee om te gaan wordt de wijsheid van het hart wakker. Van daaruit kun je adequaat reageren waarbij je recht doet aan de situatie, de ander en jezelf.

Aanwezig bij de ander

Je kunt stap 4 uitbreiden met kijken naar wat er met de ander gebeurd. Dan merk je dat, hoewel je 'niets' doet, de ander zich gekend weet. En niet alleen als voelend wezen, maar ook als spiritueel wezen. Als we lijden zijn we namelijk gewend dat andere mensen het te pijnlijk vinden. Ze ontwijken of negeren je dan of ze gaan hard aan de slag om jet te helpen. Nu kan hulp een adequate reactie zijn, bijvoorbeeld als iemand dreigt te verdrinken. Maar het negeert ook het naakte feit dat je lijdt. In dat aspect wordt je dus niet gekend. Je mag er pas weer (bij) zijn als het lijden gestopt is. Misschien heb je het wel eens ervaren dat als iemand alleen maar liefdevol bij je aanwezig is, het ineens tot je doordringt hoe pijnlijk de situatie is. Dat lucht dan zo op en maakt daarna je geest vrij, ook als het lijden niet direct gestopt is. Dat is het effect van alleen de liefdevolle aanwezigheid, zonder dat er iets hoefde te veranderen.

Niveau van je eigen psyche

Op meer psychologisch niveau blijkt er wijsheid te zitten precies op die plek waar we van weg willen. Hoewel deze structuur niet gaat over het onderzoek, of zelfs maar zichtbaar worden van die wijsheid, toch een kort voorbeeld. Niemand van ons is perfect opgegroeid van baby naar volwassenheid. Zo gaat dat en het hoeft niet iemands schuld te zijn. Maar zelfs als iemand daar wel schuld aan is, dan nog betekent weg bewegen van de pijnlijkheid dat we onszelf de mogelijkheid ontnemen om op die gebieden alsnog iets te leren en onszelf te ontwikkelen. Zo kan het zijn dat we door onze opvoeders niet goed gewaardeerd zijn in onze speelsheid of dat dit zelfs afgekeurd werd. We zullen dan proberen om vooral niet speels te zijn of ergens voluit zin in te hebben. Kortom, we doen met veel serieusheid ons best er iets van te maken. Alleen veel plezier in wat we ondernemen zal er niet zijn. Als we proberen contact te maken met onze speelsheid, dan gebeurt er iets vreemds. We worden onhandig, bang en zelfs boos. Dat komt omdat met de speelsheid ook het niet gewaardeerd zijn door je opvoeders meekomt. Alleen door dit gevoel van in de steek gelaten waar te laten zijn, kunt je alsnog als je volwassen vorm gaan innemen als een iemand die plezier heeft in zijn leven. Dit is dus wijsheid die zit op de plek waar je van weg wil, in dit voorbeeld zit daar je levendigheid. 

Als we stelselmatig terugschrikken van de pijnlijke gevoelens die opkomen bij speelsheid (bijvoorbeeld als we zelf kinderen hebben) dan zullen we ook anderen hun speelsheid ontzeggen (onze kinderen) of we veroordelen ze daarom (onze collega's bijvoorbeeld). Dus de tonglen structuur geeft je de gelegenheid om het doorgeven van je eigen pijn te stoppen. Gewoon door als je pijn voelt, te besluiten om in te ademen en er bij te blijven.

Fysiek niveau

Ook op fysiek niveau, waar we het misschien niet zo snel verwachten, is er wijsheid en ruimte in de pijn. Het meest eenvoudig blijkt dat als we lichaamswerk doen met stress. Als we daar ontspannen bij aanwezig blijven dan wordt stroming merkbaar en dan blijk dat ons lichaam daar wel bij wil blijven. Bij zwaardere lichamelijk pijn is dat lastiger voor te stellen. Ik heb daar ook geen ervaring mee, maar de boeddhistisch geschriften zijn hier duidelijk. Als we stoppen met wegkrampen van de pijn en er bij aanwezig zijn, precies zoals het is, dan is er pijn én het is geen probleem. Je geest blijft dan helder, ook daar waar het wegkrampen juist een blokkade opzet.

Literatuur

Pema Chödrön (1995). Dit is het begin: een leidraad voor het leven in overgave. Heemstede: Altamira.

Hans Knibbe (2006b). Handboek Zijnsoriëntatie (5^de druk). Utrecht: Stichting Zijnsoriëntatie.

Laatste wijziging: 16 augustus 2005.
Copyright © 2004-2005, Peter Hofstee, de Zilverster Coaching. Alle rechten voorbehouden.
Postbus 15656, 1001ND Amsterdam. Tel: 020-4708857, www.dezilverster.nl, .
De algemene voorwaarden, vrijwaring van aansprakelijkheid en privacy verklaring zijn van toepassing.